Wat kunnen we leren van het bos?
Alles wat we doen, van de gedachten die we vormen tot de beslissingen die we maken, ontstaat vanuit onze menselijke kijk op de wereld. We zijn met veel en behoorlijk dominant, dus dat heeft een groot effect op de aarde. Maar wat als we niet onszelf, maar het bos als basis nemen voor nieuwe denk-, werk- en productievormen? Met het vierjarige kunstproject StagingWood zoekt kunstenaar Elmo Vermijs naar nieuwe verhoudingen tussen mens en bos. Dit doet hij samen met maatschappelijke partijen, activisten, wetenschappers, denkers, eilandbewoners en theaterfestival Oerol naar nieuwe verhoudingen tussen mens en bos.
Het bos van alle kanten bekeken.
StagingWood onderzoekt de geschiedenis van, en de levensvormen en processen in het bos. Ecosystemen zijn complex. Alles werkt samen en is afhankelijk van elkaar. Om het bos in al zijn diversiteit te leren kennen, brengt Elmo verschillende soorten kennis, inzichten en benaderingen op het bos samen. En elk jaar staat een andere fase uit de levenscyclus van het bos centraal: ontkiemen, groei, verval en afsterven. Hij vraagt een brede groep experts, zoals een boswachter, meubelmaker, filosoof, datakunstenaar en milieujurist om elk een ander deel van het bos te onderzoeken, uit te lichten en hun inzichten te delen en voelbaar te maken met bezoekers van het Oerol festival.
De tijd nemen voor veranderingen
Het uitgangspunt van StagingWood was om zoveel mogelijk verschillende perspectieven op het bos te verzamelen. De gesprekken leverden bijzondere en persoonlijke verhalen op, laten tegendraadse belangen zien, en vernieuwende perspectieven op het bos. Voor een ruimere blik en een nieuwe verhouding ten opzichte van het bos is tijd en vertrouwen nodig tussen de verschillende partijen. Omdat dit project zich langzaam ontvouwt en er niet naar een vaststaande uitkomst gewerkt wordt, ontstaat deze ruimte. Zo zijn de medewerkers van Staatsbosbeheer zich na gesprekken met bodemdeskundige Tanja Dekker bewuster van de ondergrondse processen en de grote invloed daarvan op de gezondheid van een bos.
“De tijd die Elmo met StagingWood neemt is bijzonder én belangrijk. Transities verlopen vaak traag en tijd is essentieel om impulsen en invloeden te kunnen verwerken. StagingWood vormt met de bijeenkomsten een knoop in een netwerk. Door de tijd en ontmoetingen kunnen ook andere netwerken zich vormen en blijven deze zelfs bestaan als dit project straks is afgelopen.” – Emma Hogendorp, Programmamanager Stichting DOEN
“Wat ik heel bijzonder vind, zijn de verbanden die we zichtbaar maken en de gesprekken die daarmee op gang komen. Staatsbosbeheer bijvoorbeeld, nam een tekening van de ondergrondse organisatie van het bos als uitgangspunt voor filosofische gesprekken. Zoals met deze vraag: “Wat willen we in onze organisatie niet zien en komt toch via de achterdeur in uitvergrote vorm binnen?” Hier werd de vergelijking gemaakt met microplastics in het bos, die ongezien grote negatieve invloed hebben. Door deze onzichtbare processen te verbeelden kunnen we er een oplossing voor zoeken.” – Elmo Vermijs, initiatiefnemer van StagingWood
Veranderingen die vragen naar meer
Onder bezoekers maakt het project veel los. Veel van hen komen elk jaar tijdens Oerol terug naar dit project om te ervaren wat het volgende levensstadia van het bos hen brengt. In 2024 heeft StagingWood veertienduizend bezoekers. Het project Krak, waar onzichtbare processen in het bos met een koptelefoon hoorbaar worden gemaakt, vult 400 workshops. Deelnemers geven aan dat ze na deze workshop het bos anders ervaren. Ze luisteren aandachtig en herkennen de betekenis van de geluiden in het bos.
“Wij helpen Elmo met de uitvoer van de installaties in het bos, gemaakt van lokaal geoogst hout. Zijn werkwijze en de ideeën uit StagingWood verbreden onze blik. Wat je in de seminars als theorie hoort, proberen we hier zoveel mogelijk direct toe te passen. Zo bouwden we een biomeiler die warmte geeft en onze reststromen omzet tot waardevolle compost voor het bos. Hiermee behouden we de voedingstoffen op het eiland en werken we ook aan behoud van het bos voor de vele generaties na ons.” – Pieter de Jong, eigenaar houtzagerij Island Woods, Terschelling
Radicale verbeelding voor duurzame verandering
Elmo maakt met StagingWood gebruik van radicale verbeelding om inzichten te delen die met alleen cijfers en grafieken niet tot ons doordringen. Om een belangrijke beweging te starten – zoals het verwerven van een andere rechtsstatus voor bomen en bossen – heb je niet alleen het hoofd nodig, maar ook het hart. Door de inzet van kunst, belevenissen en muziek levert StagingWood een bijdrage aan verandering van de manier waarop we bossen waarnemen en waarderen. Hiermee creëert dit initiatief een gezonde voedingsbodem voor duurzame samenwerkingen tussen de verschillende betrokkenen. Ook nog lang nadat het zaadje is geplant.
“Wat ik heel bijzonder vind, zijn de verbanden die we zichtbaar maken en de gesprekken die daarmee op gang komen. Staatsbosbeheer bijvoorbeeld, nam een tekening van de ondergrondse organisatie van het bos als uitgangspunt voor filosofische gesprekken. Zoals met deze vraag: “Wat willen we in onze organisatie niet zien en komt toch via de achterdeur in uitvergrote vorm binnen?” Hier werd de vergelijking gemaakt met microplastics in het bos, die ongezien grote negatieve invloed hebben.”
– Elmo Vermijs, initiatiefnemer van StagingWood
Het VriendenLoterij Fonds steunt StagingWood dankzij de deelnemers van de VriendenLoterij.