Header foto: Welmoed Jonker
Een fundament voor de toekomst
In Nederland groeien 350.000 jongeren op in een onstabiele thuissituatie. Door een valse start zijn ze te vroeg op zichzelf aangewezen en hebben problemen op meerdere gebieden, ze missen een sociaal vangnet en kunnen niet terugvallen op de steun van ouders of familie. Hierdoor lopen ze het risico vroegtijdig de school te verlaten, in de schulden te raken of zelfs dak- of thuisloos te worden. Voor een deel van deze groep jongeren biedt het Bouwdepot ademruimte door een jaar lang financiële steun. Dit geeft rust en vertrouwen, zodat ze hun leven weer op de rit kunnen krijgen. Het VriendenLoterij Fonds steunt dit initiatief sinds 2020.
Zonder vangnet op eigen benen
Achttien jaar worden is niet voor iedereen een feestje. Voor jongeren in de jeugdzorg betekent de volwassen leeftijd dat de jeugdhulp stopt. Een deel van deze jongeren kan om verschillende redenen niet terug naar huis, naar school of werken voor een zelfstandig inkomen. Wat overblijft is een bijstandsuitkering van hoogstens 360 euro per maand. De ouders van deze jongeren zijn vaak buiten beeld of kunnen financieel niet bijdragen. Zo komen ze plots op eigen benen te staan, terwijl de grond onder hun voeten uit drijfzand bestaat. Pas vanaf hun 21e maken ze kans op een reguliere uitkering. Vaak zijn ze dan, door bijvoorbeeld complexe schulden, al veel verder weggezakt.
Vertrouwen en autonomie als uitgangspunt
Marleen van der Kolk van Stichting Zwerfjongeren Nederland ziet veel jongeren na de jeugdzorg in een gat vallen. De focus van veel landelijke belangenorganisaties ligt op het aanbieden van veilig en betaalbaar onderdak. Heel belangrijk, maar hoe betaal je een dak als je geen inkomen hebt en er alleen voor staat? En waar hebben de jongeren zelf het meest behoefte aan? Voor een radicaal andere aanpak benadert Van der Kolk social designer Manon van Hoeckel. Samen met jongeren ontwikkelt Van Hoeckel het Bouwdepot: een pilot die in februari 2020 van start gaat met financiering van onder andere het VriendenLoterij Fonds. Vijf voormalig thuisloze jongeren krijgen een jaar lang een maandelijks ‘bouwbudget’ van 1.050 euro. In een persoonlijk bouwplan maken ze afspraken over hun financiën en stellen ze zelfgekozen doelen op, zoals het aflossen van schulden of het volgen van een opleiding.
“Ik had nooit gedacht dat ik deze kans zou krijgen. Met het Bouwdepot heb ik mijn eigen taxibedrijf kunnen starten. Als dit niet was gebeurd, had ik nog in de crisisopvang gezeten. Ik ben blij dat dat achter me ligt. Dat ik nu elke dag lekker in mijn taxi zit en andere mensen kan helpen.”
– Jennifer, oud-deelnemer van het Bouwdepot in Eindhoven
Van succesvol experiment naar blijvende verandering
De pilot is een succes. Vier van de vijf deelnemers ervaren vooruitgang en de vijfde geeft aan dat zijn situatie niet verslechterd is. In een speciale podcastserie vertellen de jongeren over hun ervaringen. Een tweede pilot volgt. Vanuit het programma Art & Design for Inclusion van Stichting DOEN in 2021, krijgen Van Hoeckel en Van der Kolk ondersteuning bij het omvormen van het Bouwdepot naar een stichting met blijvende impact. Ze ondersteunen gemeenten en helpen begeleidende instanties die aan de slag willen gaan met ‘leergeld’ voor jongeren in een kwetsbare positie. Ook evalueren en delen ze de uitkomsten hiervan. Inmiddels doen de gemeenten Eindhoven, Arnhem, Leiden, Den Bosch, Delft, Hilversum, Groningen, Stichtse Vecht, Alphen a/d Rijn en Nieuwkoop mee. De gemeente Amersfoort besluit er zelfs structureel geld voor vrij te maken.
De investering die zichzelf uitbetaalt
Tot nu toe zijn zo’n tweehonderd jongeren geholpen met de aanpak van het Bouwdepot. Pilots van meerdere gemeenten en onderzoeken naar de aanpak laten positieve resultaten zien. Een voorbeeld is het onderzoek van DRIFT: na een jaar leer- en leefgeld zitten jongeren beter in hun vel, zijn meer jongeren zelfstandig gaan wonen (60,9% naar 82,6%), voltijds gaan werken (8,7% naar 30,4%) en schuldenvrij (30,4% naar 56,5%). Ook de MKBA van Cebeon laat zien dat de aanpak van het Bouwdepot werkt: al na drie jaar zijn de maatschappelijke voordelen groter dan de investering.
“Met het Bouwdepot kijken we liever hoe beleid kan aansluiten bij de behoeften van mensen in plaats van andersom. Daarom roepen we de Tweede Kamer op: geef gemeenten de ruimte en middelen om aan de slag te gaan met het Bouwdepot, zodat jongeren in een kwetsbare positie niet langer aan hun lot worden overgelaten.”
Marleen van der Kolk, directeur Stichting Zwerfjongeren Nederland (Fotocredits: Welmoed Jonker)
“Het Bouwdepot brengt op een creatieve manier het verhaal van jongeren over. Bijvoorbeeld door een podcast waarin de jongeren zelf aan het woord komen en de eigen fotografie, die de jongeren positief en opbouwend in beeld brengt. Die beeldvorming is belangrijk om beleidsmakers te laten zien dat andere maatregelen beter passen. Als je de aannames van mensen kunt veranderen, dan kun je ook de systemen veranderen.”
Reineke Schermer, programmamanager VriendenLoterij Fonds
Het VriendenLoterij Fonds steunt het Bouwdepot dankzij de deelnemers van de VriendenLoterij.