Ontwerpen voor een wereld die meer teruggeeft dan neemt
Van de stoel waarop je zit tot de trui die je draagt en de verpakking van je boodschappen: vrijwel alles wat we dagelijks gebruiken is ontworpen. Maar bij veel producten is nauwelijks nagedacht over wat er gebeurt als ze versleten zijn. Ze worden gemaakt van nieuwe grondstoffen, gaan een beperkte tijd mee en belanden uiteindelijk bij het afval. Dat kost grondstoffen, zorgt voor vervuiling en put de aarde uit.
Dat kan anders. Steeds meer ondernemers ontwerpen producten die niet alleen minder belastend zijn, maar zelfs een positieve bijdrage leveren. Ze kiezen voor andere materialen, nieuwe businessmodellen en slimme manieren om producten langer te gebruiken of opnieuw in te zetten. Deze manier van denken noemen we Circularity by Design. Het Postcode Loterij Fonds en DOEN Participaties ondersteunen voorlopers die laten zien dat deze omslag mogelijk is.
De grootste verandering begint bij het ontwerp
Circularity by Design draait niet alleen om het gebruik van veelbelovende duurzame grondstoffen als bamboe, hennep en zeewier. Het begint al eerder: bij de vraag hoe een product wordt ontworpen. Waar komen de grondstoffen vandaan? Hoe wordt iets gemaakt? Gaat het lang mee? Is het te repareren? En wat gebeurt er als het uiteindelijk niet meer gebruikt kan worden?
Emilie van Wonderen, programmamanager bij Postcode Loterij Fonds: “We moeten niet pas nadenken over wat er met een product gebeurt als het is afgedankt, maar al vanaf het ontwerp keuzes maken die ervoor zorgen dat een product zo min mogelijk grondstoffen verbruikt en uiteindelijk weer onderdeel kan worden van een nieuwe kringloop.”
Volgens Sanne Bootsma, Impact Investment Manager bij DOEN Participaties, vraagt dat om een andere manier van denken. “We willen dat producten worden ontworpen die niet iets afnemen van de wereld, maar juist iets toevoegen. Dat kan zitten in het materiaal, in het ontwerp of in het businessmodel. Uiteindelijk gaat het erom dat je waarde creëert, in plaats van schade. Niet één oplossing staat centraal, maar de manier waarop een product en de hele keten worden ingericht.”
De rol van DOEN
Goede ideeën zijn er genoeg. Toch bereiken veel innovaties de grote markt niet vanzelf. Nieuwe materialen en productiemethoden vragen investeringen, terwijl het vinden van financiers in de eerste groeifase vaak lastig is.
“De stap naar grootschalige toepassing is moeilijk,” vertelt Sanne. “Productie opschalen kost tijd en geld, terwijl veel financiers die fase nog spannend vinden. Juist daar proberen wij het verschil te maken.”
DOEN ondersteunt vanuit het Postcode Loterij Fonds en DOEN Participaties niet alleen individuele ondernemers, maar kijkt naar de hele keten. Van de ontwikkeling van nieuwe materialen en producten tot de partijen die helpen om deze op grotere schaal toe te passen. Door voorlopers te financieren én hun vernieuwende aanpak zichtbaar te maken, helpt DOEN innovaties groeien en inspireert het ook andere ontwerpers, ondernemers en ketenpartners om in beweging te komen.
Dat begint soms al bij de ontwerpfase. Met het programma Art & Design for Biobased Materials ondersteunt Stichting DOEN ontwerpers en kunstenaars die werken aan biodesign en circulair ondernemerschap. Naast financiering krijgen zij coaching van wetenschappers en ondernemers én toegang tot een netwerk van experts. Zo groeien vernieuwende ideeën uit tot oplossingen met een grotere maatschappelijke impact.
Zo ziet Circularity by Design eruit
De initiatieven die DOEN steunt laten zien dat Circularity by Design op veel verschillende manieren vorm krijgt. Een aantal voorbeelden:
- Fairphone ontwikkelde een smartphone die eenvoudiger te repareren is en werkt aan eerlijkere productieketens;
- Billie Wonder ontwikkelt herbruikbare luiers van hennepvezels en laat zien hoe slimme materiaalkeuzes, een nieuw businessmodel en samenwerking met kinderopvangorganisaties kunnen zorgen voor minder afval én meer gebruiksgemak;
- Seepje laat met was- en schoonmaakmiddelen op basis van natuurlijke ingrediënten zien dat consumenten niet hoeven in te leveren op gemak om een betere keuze te maken.
Niet al deze initiatieven zijn vandaag al volledig circulair. Soms is een middenweg nodig, omdat technieken nog in ontwikkeling zijn of de markt daar nog niet klaar voor is. Juist daarom kiest DOEN ervoor om voorlopers te ondersteunen die laten zien wat al wel mogelijk is. Elke stap brengt de circulaire economie dichterbij.
Sanne: “Juist ontwerpers en ondernemers kunnen ervoor zorgen dat de duurzame keuze ook de makkelijke keuze wordt. We willen consumenten een beter alternatief aanbieden.”
Van voorloper naar nieuwe standaard
Circularity by Design wordt niet de nieuwe standaard doordat één ondernemer een goed idee heeft. Daarvoor moet het hele systeem meebewegen. Bedrijven, consumenten en overheden beïnvloeden elkaar voortdurend. Volgens Emilie is samenwerking daarom onmisbaar.
“Je hebt elkaar nodig. Bedrijven reageren op wat consumenten willen, consumenten willen gemak en overheden creëren de randvoorwaarden. Juist daarom zijn pioniers zo belangrijk. Zij laten zien dat het anders kan en brengen de rest van het systeem in beweging.”
Sanne kijkt uit naar het moment waarop Circularity by Design geen apart thema meer hoeft te zijn: “Uiteindelijk hopen we dat circulair ontwerpen de normaalste zaak van de wereld wordt.”
Het Postcode Loterij Fonds en DOEN Participaties financieren voorlopers die werken aan Circularity by Design dankzij de deelnemers van de Postcode Loterij.
Lees meer
Buurman
Elke dag verdwijnen bruikbare bouwmaterialen in de afvalcontainer, terwijl ze nog jarenlang mee kunnen. Buurman wil dat veranderen. De circulaire bouwmarkt verzamelt gebruikte materialen en maakt ze opnieuw beschikbaar voor mensen die willen bouwen, klussen of creëren.
Naar artikel
The Good Roll
Voor één op de drie mensen in de wereld is een schoon en goed toilet nog altijd niet vanzelfsprekend. Tegelijkertijd worden er dagelijks duizenden bomen gekapt voor de productie van toiletpapier. Met duurzaam toiletpapier en investeringen in sanitaire voorzieningen pakt The Good Roll beide uitdagingen aan en bieden ze werk aan mensen waarvoor de reguliere arbeidsmarkt niet vanzelfsprekend is.
Naar het artikel
Blue economy
Water maakt leven mogelijk en is onmisbaar voor voedsel, klimaat, energie en economie. Toch behandelen we onze oceanen vaak als onuitputtelijk, terwijl de druk toeneemt: jaarlijks belandt 11 miljoen ton plastic in zee en meer dan een derde van de vissoorten wordt overbevist. Gelukkig laten steeds meer pioniers zien dat water en economie in balans kunnen zijn. Stichting DOEN zet zich daarom in voor een regeneratieve Blue Economy, die niet uitput, maar herstelt.
Naar het artikel