Landschap tussen Frictie en Falen: onderzoek naar sociale kunst
Hoe ga je als kunstenaar om met een samenleving die steeds verandert? En welke rol spelen onzekerheid en mislukking in het maken van betekenisvolle kunst? Met deze vragen ging kunstenaar en antropoloog Kyra Sacks aan de slag in een onderzoek dat zij uitvoerde in opdracht van het VriendenLoterij Fonds. In het onderzoek kijkt Sacks naar sociale kunst door de lens van frictie en falen. Het laat zien dat kunst niet altijd draait om een perfect resultaat. Het gaat juist vaak om het proces: proberen, leren en samen ontdekken.
Waarom frictie en falen waardevol zijn
Volgens Sacks zijn frictie en falen geen problemen die je moet vermijden. Ze zijn onderdeel van iedere sociale kunstpraktijk. Wanneer mensen samenwerken, ontstaan er verschillen, vragen of onverwachte situaties. Juist die momenten bieden ruimte voor nieuwe ideeën.
Het onderzoek laat zien dat sociale kunst baat heeft bij flexibiliteit en bij het toelaten van het nog-niet-weten. In plaats van strakke regels en vaste doelen, is er ruimte nodig voor experiment, vergissingen en verandering. Zo kunnen kunstenaars beter aansluiten bij wat er leeft in wijken, groepen en gemeenschappen.
Het interactieve landschap
De inzichten van het onderzoek zijn samengebracht in een interactieve online omgeving: het ‘Landschap tussen Frictie en Falen’. Dit landschap bestaat uit vier delen (afgeleid uit het ‘Manifest voor participatieve kunstpraktijken’, Hillaert en Trienekens 2015) die samen laten zien hoe sociale kunst werkt:
- Contextueel: Kunst speelt altijd in een bepaalde omgeving, zoals een buurt of een groep mensen.
- Artistiek: De kunstenaar brengt eigen ideeën, verbeelding en vakmanschap mee.
- Participatief: Mensen uit de omgeving doen actief mee en hebben invloed op wat er gebeurt.
- Transformatief: Kunst kan iets veranderen: in mensen, in relaties of in hoe we naar een probleem kijken.
Bezoekers kunnen het landschap online verkennen en zelf ontdekken hoe deze onderdelen met elkaar verbonden zijn.
Vijf voorbeelden uit de praktijk
Daarnaast zijn er vijf praktijkvoorbeelden opgenomen in het onderzoek. Deze voorbeelden laten zien hoe sociale kunst kan bijdragen aan actuele maatschappelijke vragen. Ze tonen hoe kunstenaars samenwerken met bewoners, lokale partners en andere makers. Via verbeeldingskracht, dialoog en scherpe vragen ontstaan projecten die iets in beweging brengen, ook als het proces niet altijd soepel verloopt.
- Hotel Maria Kapel: een artist-in-residence, presentatieruimte en cinema voor hedendaagse kunst in een oude kapel in Hoorn. Ondersteunt kunstenaars in de ontwikkeling van hun kunstpraktijk en moedigt samenwerking aan met de stad, het publiek en aangesloten vrijwilligers.
- Cecilia Moisio: Finse choreograaf, regisseur en performer. Voor haar voorstelling ‘Waste Me’ ondezoekt ze samen met Rotterdamse jongeren consumentisme, meeloopgedrag en hun ideeën over de toekomst van de wereld.
- Stichting Wijkcollectie: Verzamelt actuele, inspirerende en verbindende verhalen van Rotterdamse wijkbewoners. Lokale kunstenaars verbeelden deze verhalen en de resultaten worden tentoongesteld in Wijkmuseumkasten en tijdens Verhalencafés.
- Draaijer & de Vries: De verschillende projecten van theatermakers Romke Gabe Draaijer en Eline de Vries staan altijd in verbinding met gemeenschappen passend bij het project, thematisch en/of geografisch gezien.
- Stichting Afra Tafri: In het onderzoeksproject en pop-up restaurant Lacuna Kitchen komen theater, gastronomie en sociaal activisme samen om de onzichtbare verhalen van keukenwerkers met een migratieachtergrond te belichten.
Het belang van dat onderzoek
Het VriendenLoterij Fonds ondersteunt kunst die impact maakt. Dit onderzoek laat zien dat die impact juist ontstaat wanneer we ruimte geven aan het onzekere proces van maken en samenwerken. Door frictie en falen niet weg te drukken, maar te zien als waardevolle onderdelen, kunnen kunstprojecten sterker en betekenisvoller worden.
Wil je het landschap bekijken? Dat kan via: https://landschap.doen.nl/